PM Kisan Namo Shetkari : लाभार्थी यादीत नाव तपासा भारत एक कृषिप्रधान देश आहे, आणि शेती हे महाराष्ट्रासारख्या राज्यांमध्ये उपजीविकेचे एक महत्त्वाचे साधन आहे. शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढवण्यासाठी आणि त्यांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करण्यासाठी केंद्र आणि राज्य सरकार विविध योजना राबवत आहेत. यापैकीच ‘प्रधानमंत्री किसान सन्मान निधी’ (PM-KISAN) आणि ‘नमो शेतकरी महासन्मान निधी योजना’ या दोन प्रमुख योजना आहेत. या दोन्ही योजनांच्या एकत्रित लाभांमुळे आता पात्र शेतकऱ्यांना वर्षाला ₹१२००० मिळत आहेत.
PM-KISAN योजना: केंद्र सरकारची मदत PM Kisan Namo Shetkari
फेब्रुवारी २०१९ मध्ये सुरू झालेली PM-KISAN योजना ही केंद्र सरकारची एक महत्त्वाकांक्षी योजना आहे. या योजनेचा मुख्य उद्देश देशभरातील पात्र शेतकरी कुटुंबांना थेट आर्थिक मदत देणे हा आहे.
- योजनेचे स्वरूप: या योजनेत केंद्र सरकार वर्षाला ₹६,००० थेट शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यात जमा करते. ही रक्कम प्रत्येकी ₹२,००० च्या तीन समान हप्त्यांमध्ये, दर चार महिन्यांनी दिली जाते.
- पात्रता: अल्प आणि लहान भूधारक शेतकरी या योजनेचे मुख्य लाभार्थी आहेत. तथापि, शासकीय नोकरदार, निवृत्तीवेतनधारक आणि आयकर भरणारे शेतकरी या योजनेसाठी पात्र नाहीत.
नमो शेतकरी महासन्मान निधी योजना: महाराष्ट्राची मदत
‘नमो शेतकरी महासन्मान निधी योजना’ ही महाराष्ट्र शासनाने PM-KISAN योजनेला पूरक म्हणून सुरू केली आहे. यामुळे महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांना दुहेरा फायदा मिळत आहे.
- योजनेचे स्वरूप: या योजनेअंतर्गत महाराष्ट्र सरकार वर्षाला अतिरिक्त ₹६,००० ची आर्थिक मदत देते. ही रक्कम देखील प्रत्येकी ₹२,००० च्या तीन हप्त्यांमध्ये दिली जाते.
- एकत्रित लाभ: केंद्र सरकारच्या ₹६,००० च्या मदतीला राज्याच्या ₹६,००० च्या मदतीची जोड मिळाल्याने, महाराष्ट्रातील पात्र शेतकऱ्यांना वर्षाला एकूण ₹१२,००० मिळतात.
- अर्ज प्रक्रिया: या योजनेसाठी स्वतंत्र अर्ज करण्याची गरज नाही. जे शेतकरी PM-KISAN योजनेसाठी पात्र आहेत, त्यांना आपोआपच ‘नमो शेतकरी महासन्मान निधी योजने’चा लाभ मिळतो. यामुळे शेतकऱ्यांची अर्ज प्रक्रिया खूप सोपी झाली आहे.
दोन्ही योजनांचा शेतकऱ्यांच्या जीवनावरील परिणाम
या दोन योजनांच्या एकत्रित लाभांमुळे महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांच्या जीवनात मोठा बदल झाला आहे:
- आर्थिक सुरक्षा: वर्षाला मिळणाऱ्या ₹१२,००० मुळे शेतकऱ्यांना अनपेक्षित आर्थिक संकटांचा सामना करण्यास मदत होते.
- उत्पादन वाढ: मिळालेल्या निधीचा उपयोग शेतकरी उत्तम बियाणे, खते आणि आधुनिक कृषी साधनांसाठी करू शकतात, ज्यामुळे शेती उत्पादन वाढण्यास मदत होते.
- कर्जावरील अवलंबित्व कमी: या आर्थिक मदतीमुळे शेतकऱ्यांचे छोट्या कर्जांवरील अवलंबित्व कमी होते.
या दोन्ही योजना थेट लाभ हस्तांतरण (Direct Benefit Transfer – DBT) प्रणालीचा वापर करतात, ज्यामुळे रक्कम थेट शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यात जमा होते आणि योजनेत पारदर्शकता येते. एकूणच, PM-KISAN आणि नमो शेतकरी महासन्मान निधी योजना या शेतकऱ्यांना आर्थिक सहाय्य देण्यासाठी आणि त्यांचे जीवनमान सुधारण्यासाठी एक महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे.
